Nabycie spadku wbrew przekonaniu wielu wcale nie musi być równoznaczne z dosłownym otrzymaniem składników majątku wchodzących w skład masy spadkowej. O ile bowiem spadkodawca nie posłużył się w testamencie skutecznym zapisem windykacyjnym, co do zasady spadkobiercy nabywają udziały w masie spadkowej – a zatem w każdym jej elemencie w określonej proporcji. Rodzi to często niekiedy zrozumiałe komplikacje i potrzebę uporządkowania nowego stanu rzeczy – czyli konieczność podziału spadku.
Choć materia jest delikatna i potrafi być bardzo kłopotliwa, podział spadku wcale nie musi oznaczać długiej, trudnej i na samym końcu niekiedy niesatysfakcjonującej batalii sądowej. Kluczowym elementem do uzyskania takiego stanu rzeczy jest jednomyślność spadkobierców co do losów spadku – jeżeli porozumieją się oni co do sposobu, w jaki dziedziczony majątek ma zostać podzielony, postępowanie w sprawie o dział spadku może skończyć się w zaledwie kilka miesięcy – w zależności od tego, na ile zapracowany jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy. Już na samym początku omawiania tematu zaznaczyć należy, że prawo przewiduje aktualnie dwie drogi podziału spadku – notarialną i sądową. Pierwsza jest bardzo szybka (sprawę możemy załatwić podczas jednej wizyty u rejenta), choć bardziej kosztowna (musimy doliczyć koszty notarialne, których wysokość proporcjonalna jest do wartości samego spadku) – druga zaś kosztuje mniej (opłata jest stała, niezależnie od wartości spadku), lecz uzależniona jest od tempa prac sądu. Trzecią formą jest możliwość podziału spadku umownie – lecz w przypadku dużych majątków, w skład których wchodzą np. nieruchomości, tutaj również konieczna jest wizyta u notariusza. W poniższym artykule zajmiemy się zgodnym działem spadku w sądzie.
Dział spadku a nabycie spadku
Choć niewątpliwie dział spadku i sam fakt jego nabycia są ze sobą immanentnie związane, bynajmniej nie oznaczają tego samego. Reguła jest prosta: żeby spadek pomiędzy spadkobierców podzielić, muszą oni najpierw ten spadek oficjalnie nabyć – nie można bowiem przydzielić komuś części majątku bez uprzedniego zweryfikowania jego statusu jako spadkobiercy. Czy oznacza to, że każdorazowo chcąc podzielić spadek należy przeprowadzić przynajmniej dwa postępowania – w sprawie stwierdzenia nabycia, a następnie działu spadku? Na szczęście nie.
Po pierwsze, powtarzając za art. 681 k.p.c., zauważyć należy, że stwierdzenie nabycia spadku i jego dział mogą odbyć się w trakcie jednego postępowania – sąd w pierwszej kolejności rozstrzygnie kwestię dziedziczenia, a następnie przystąpi do podziału samego spadku. Postępowanie inicjowane jest jednym wnioskiem, od którego pobiera się opłatę skumulowaną, tj. sumę opłat za stwierdzenie nabycia spadku oraz należną za dział spadku.
Może się jednak zdarzyć tak, że sprawa spadkobrania co do zasady została już rozstrzygnięta – na przykład poprzez uzyskany wcześniej u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia albo uprzednio przeprowadzone postępowanie spadkowe. Niezależnie od tego, jakim prawomocnym dokumentem dysponujemy, może on posłużyć nam w sprawie o dział spadku – dołączany jest wtedy do wniosku o dział spadku w charakterze dowodu.
Jak wszcząć postępowanie w sprawie o zgodny dział spadku?
Postępowanie o dział spadku swój początek ma w piśmie procesowym, zwanym po prostu wnioskiem o zgodny dział spadku. Podobnie jak w przypadku „zwykłego” działu może go wnieść każdy spadkobierca, wniosek może też być wniesiony (tj. podpisany) wspólnie. Istotnym jednak jest, by oddać sprawę pod rozstrzygnięcie odpowiedniemu sądowi – należy pamiętać, że sądem właściwym w sprawach o dział spadku jest zawsze sąd rejonowy dla okręgu, w którym zamieszkiwał spadkodawca przed śmiercią.
Co zawiera wniosek o zgodny dział spadku?
Przede wszystkim pismo musi czynić zadość wymogom formalnym dla pisma procesowego, które znajdziemy w art. 126 k.p.c. To jednak nie wszystko – wskazać należy wszystkich spadkobierców, dokładną historię spadkobrania, wszystkie dowody oraz żądanie wniosku – czyli zasadniczo, jego esencję. Kluczowym elementem wniosku o zgodny dział jest przedstawienie planu podziału spadku, który stanowi dla sądu wskazówkę co do najbardziej pożądanego przez strony rozstrzygnięcia. Należy pamiętać, że projekt ten żadną miarą nie wiąże sądu – lecz w praktyce propozycje spadkobierców są uwzględniane w największym możliwym stopniu. Pamiętajmy, że szczegółowe i przejrzyste uzasadnienie wniosku jest kluczowe dla sprawnego rozstrzygnięcia sprawy – im jaśniej zakreślimy po kim, co, kto i w jaki sposób spadek dziedziczy, tym większa szansa na to, że wyjdziemy z sądu zadowoleni. Pamiętajmy też o załączeniu do wniosku wszystkie wymienione w uzasadnieniu dowody (w szczególności wcześniejsze orzeczenia sądowe dot. spadkobrania, akty notarialne oraz dokumenty dotyczące poszczególnych składników spadku, jak np. odpisy z ksiąg wieczystych nieruchomości podlegających dziedziczeniu) – konieczność ich uzupełniania wpłynie na czas trwania sprawy, zaś jego wydłużanie zwykle nie leży w niczyim interesie.
Ile wynosi opłata od wniosku o zgodny dział spadku?
Co do zasady, opłata od wniosku o zgodny dział spadku wynosi 300 zł (w przypadku wniosku „niezgodnego”, tj. pozbawionego wspólnej propozycji działu, wynosi ona 500 zł). Są to kwoty nieporównywalnie niższe, niż te, które należy ponieść u notariusza (wszystkie opłaty związane z czynnościami rejenta sięgają nieraz kilku tysięcy złotych), choć nadal mogą stanowić problem dla osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej – na szczęście, kwestie fiskalne nie muszą stanowić dla nikogo bezwzględnego problemu. Potrzebujący mogą ubiegać się o orzeczenie zgodnego działu spadku także bez wniesienia opłaty, jeżeli wniosą o zwolnienie z kosztów i wykażą, że nie są w stanie ponieść ciężarów finansowych związanych z postępowaniem bez dotkliwego uszczerbku dla siebie lub swoich najbliższych.
Wniosek o zgodny dział spadku można wnieść samodzielnie bądź przy pomocy pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego. Jeżeli masz więcej pytań co do postępowania, zapraszam do kontaktu.
